Hamilelik döneminde ortodontik tedavi yapılması mümkündür. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı durumlar vardır. Hamilelik döneminde ortodontik açıdan en önemli husus iyi bir ağız hijyenin sağlanabilmesidir. Hamilelikte dalgalı seyreden hormonlar(progesteron, östrojen ve relaxin) diş yüzeyinde biriken plağa karşı daha fazla enflamatuar cevap oluşmasına sebep olur ve iyi bir ağız hijyeni sağlanamadığında diş eti problemleri ile karşı karşıya kalınabilir. Hamile hastaların ortodontik tedaviye çok iyi bir ağız hijyeni ile başlaması önemlidir.
Hamilelik dönemi üç bölüme ayrılmaktadır, ilk üç aylık döneme birinci trimester, ikinci üç aylık dönem ikinci trimester ve son üç aylık dönem ise üçüncü trimester olarak adlandırılır.
Birinci trimester anne karnındaki bebeğin organlarının hızlı bir şekilde oluştuğu dönemdir ve bu dönemde teratojenik etki oluşturabilecek medikasyon ve acil olmayan dental uygulamalar ertelenmesi önerilir.
İkinci trimester hamileliğin 3. ve 6. aylar arası dönemi kapsar. Bu dönemde organ gelişiminin büyük kısmı tamamlanmış olur, hamileliğin ilk aylarındaki bulantı şikayetleri azalmış olur ve bebeğin ağırlığı henüz çok fazla olmadığından annenin hareketleri kısıtlanmamış olur bu yüzden dental tedaviler açısından en uygun dönemdir.
Üçüncü trimester hamileliğin 6.ve 9. aylarını kapsayan son dönemidir. Bu dönemin başları dental tedaviler için uygun olabilmektedir. Bu dönemin ilerleyen kısımlarında anne karnındaki bebeğin ağırlığı artmıştır ve yatar pozisyonda bebeğin karın içindeki abdominal aort ve inferior vena cava gibi büyük arter ve venlere baskısından dolayı postural hipotansiyon oluşabilmektedir. Bu dönemde yapılan uzun süreli yatarak yapılan dental işlemlerden kaçınılmalıdır. Doğum sürecinin yaklaşması ve erkn doğum riskinden dolayı üçüncü trimesterın ikinci kısmından itibaren dental işlemlerden kaçınılmalıdır. Hamileliğin bu döneminde ortodontik tedavisi devam eden hastaların kontrol seansları kısa tutulmalı ve kontrol seansı doğumun yaklaştığı dönemlerde ise takip eden kontrolü doğum sonrasına ertelenmelidir.
Hormonların vasküler sistem üzerindeki etkisine bağlı olarak hamile kadınlarda diş etinde hiperplazik, inflamatuvar ve tümör benzeri pyojenik granüloma görülebilmektedir. Hamilelikte görülen piyojenik granüloma gebelik tümörü olarak da adlandırılır. Hamilelerin ortalama %5’inde ve çoğunlukla 2. ve 3. trimesterlarda görülmektedir. Lezyonda kanamaya eğilim, çiğneme, ağız fonksiyonunda kısıtlamalar görülebilmektedir. Lezyona müdahele için genellikle hamilelik sonrası beklenir. Ağız fonksiyonlarını kısıtladığı durumlarda hamilelik sırasında da alınabilir ancak kötü ağız hijyeni veya yetersiz eksizyon sebebi ile tekrarlayabilir. Hormonal etkiler lokal cevabı artırsa da hamilelik tümörü çoğunlukla kötü ağız hijyeni ve lokal iritanlarla birlikte görülmektedir bu yüzden hamilelik sırasında ortodontik tedavi gören hastalarda iyi bir ağız hijyeni çok önemlidir.
Hamilelik döneminde ilaçlar plasentadan geçerek teratojenik etki oluşturabilmesi dolayısıyla dikkatlice kullanılmalıdır. FDA ilaçların olası teratojenik etkilerinin ciddiyetine göre ilaçları A, B, C, D ve X olmak üzere 5 kategori içerisinde toplamıştır.
A kategorisi: Yapılan kontrollü çalışmalar bebeğe ilk trimesterde zararlı etkisinin olduğu gösterilmemiştir ve daha sonraki dönemlerde de ilacın zararlı olduğu yönünde kanıt yoktur. A kategorisi ilaçları gebelikte güvenle kullanılabilecek ilaçlardır.
- Demir sülfat
- Folik asit
- Levotiroksin
- Liotironin
- Liotriks
- Multivitaminler
- Piridoksin
- Potasyum glukonat
- Potasyum klorür
- Potasyum sitrat
- Tiamin
- Tiroglobulin
B kategorisi: Bu kategorideki ilaçlar hayvanlarda teratojenik etki görülmemiştir, hamilelerde klinik deneyim yetersizdir. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmlarda fetotoksik etki göstermiştir, ancak gebelerde yapılan kontrollü klinik çalışmalar fetotoksik etkiyi doğrulamamıştır. B kategorisi ilaçları gerekli olduğu durumlarda gebelerde kullanılabilirler.
Penisilin
- Amoksisilin
- Azitromisin
- Sefaleksin
- Klindamisin
- Eritromisin
- Asetominofen
- Lidokain
C kategorisi: Bu gruptaki ilaçların hayvan çlışmalarında embriyosit ve teratojenik etkileri kanıtlanmıştır, ancak gebelerde klinik deneyim yetersizdir. Deney hayvanlarında veya gebelerde ilaç incelenmemiştir. C kategorisindeki ilaçlar, hekim ilacın hamile kadına sağlayacağı yararın fetus üzerinde potansiyel zararından daha fazla olacağına inanıyorsa kullanılmalıdır.
- ACTH
- Bupivakain
- Ergokalsiferol
- Adrenalin
- Butorfanol tartarat
- Eritritil tetranitrat
- Albendazol
- C vitamini
- Eritropoetin
- Albuterol
- Cis-atraküryum
- Esmolol
- Alendronat
- Dakarbazin
D kategorisi: Bu gruptaki ilaçların insan fetusu üzerine zararlı etkisi çalışmalarla kanıtlanmıştır. D kategorisindeki ilaçlar, ilacın kullanılmaması durumunda anne adayı ve fetus daha büyük risklerle karşılaşılacaksa, yarar-zarar oranı dikkate alınarak, yaratabileceği olası riskler anne adayına detaylarıyla anlatılarak, kullanılmalıdır.
- Alprazolam
- İrinotekan
- Metotreksat
- iyodamid
- Aluminyum hidroksit
- Midazolam
- asetilsalisilik asit
- İyodipamid
- Minosiklin
- Amikasin
- İyodoksamat
- Mitoksantron
- Aminoglutetimit
- İyopanoik asit
- Mitramisin
- Amiodaron
Diklofenak, fenoprofen, flurbiprofen, ibuprofen, indometasin, meklofenamat, naproksen, piroksikam ve sulindak gibi nonsteroidal antiinflamatuar ilaçlar gebeliğin 1.ve 2. trimesterinde B, son trimesterde ise D kategorisinde yer alırlar.
