Üst çenenin alt çeneye göre dar olduğu durumlarda üst çenenin ortodontik tedaviyle genişletmesi gerekmektedir. Küçük yaşlardaki ağız solunumu, nefes alabilmek için dilin alt çenede yerleşmesine neden olmaktadır. Ağız solunumu yapan bireylerde nefes alabilmek için ağız açıktır ve dil üst çene yerine alt çenede yerleşmektedir. Alt çeneye yerleşen dil, üst çeneyi içeriden destekleyemez ve üst çeneye yanak kasları tarafından daraltıcı yönde kuvvet uygulanır, bu durum üst çenenin daralmasıyla sonuçlanır.
Üst çenedeki darlık alt çene asimetrisine (çene yamukluğuna), üst çenede dişlerin rahat dizilmesini engelleyen yer darlığına, dişlerin sürmek için yer bulamaması sebebiyle gömülü kalmasına neden olmaktadır. Üst çenenin darlığı alt ve üst çene arasındaki dengenin bozulması sebebiyle çiğnemenin düzgün bir şekilde yapılamamasına ve ideal alt üst çene kapanışının bozulması sebebiyle çene eklemi problemlerine de neden olabilmektedir.
Erken Dönem Üst Çene Darlığı Tedavisi
Üst çene darlığı daha küçük yaşlarda (erken karma dişlenme döneminde), takıp çıkarılan hareketli vidalı ortodontik apareylerle tedavi edilebilmektedir. Bu yaşlardaki üst çene genişletme tedavisi üst çenenin yavaş genişletilmesiyle yapılır. Erişkinlik öncesi geç karma ve daimi dişlenme dönemlerinde ise sabit olarak uygulanan hızlı üst çene genişletmesi yapılır. Bu apareyler vakanın durumuna göre üst dişlerin büyük kısmını saran akrilik vidalı apareyler olabildiği gibi sadece azı dişlerine yapıştırılan bantlar ve lehimli vidalar da olabilmektedir. Üst çeneye yapıştırılan sabit genişletme apareyleri ortodonti uzmanının belirlediği periyotlarda ok yönünde açılır ve bu aparey vida vasıtasıyla üst çeneyi genişletme yönünde kuvvet uygular. Genişletme sırasında üst ön iki diş arasında boşluk açılabilir, bu normal ve istenen bir durumdur, sonrasında bu boşluk dişlerin arasındaki liflerin birbirini çekmesiyle kendiliğinden kapanabilmektedir. Genişletme sırasında dişler ve çenede ağrı olabilmektedir bu durum normaldir ve geçicidir. Genişletme sonlandığında vida sabitlenir ve pekiştirme periyoduna geçilir. Bu süreçte aparey ağızda kalır ve üst çenenin mevcut genişlemiş durumda kemikleşmesi sağlanır. Pekiştirme periyodundan sonra ise ortodontik tedavi sürecine başlanır. Üst çene darlığının erken yaşlardaki tedavisi, çene asimetrilerinin önlenmesinde ve ileri yaşlarda bu asimetrilerin kalıcı olmasının önüne geçilmesinde çok önemli rol oynamaktadır. Genişletme tedavisi ile üst damak burun tabanı ile komşulukta olduğu için burun tabanında da bir açılma meydana gelerek hava yolu genişliği artmış olur. Bu sayede hasta daha rahat nefes almaya başlar.
Erişkin Dönem Üst Çene Darlığı Tedavisi
Erişkin yaşlardaki üst çene darlığı tedavisi üst çenedeki süturların kemikleşmesi sebebiyle sadece aparey tedavisiyle mümkün olmamaktadır. Üst çene darlığı tedavisi erişkin yaşlarda cerrahi destekli üst çene genişletilmesiyle mümkündür. Cerrahi destekli üst çene genişletilmesi genel anestezi altında üst çene ve üst çeneyi tutan çene kemiği süturlarının kesisiyle serbestleştirilmesi sonrası genişletme apareyinin aktivasyonuyla mümkündür.
Son zamanlarda uygulanan damak ortasına yapılan mini vida destekli üst çene genişletme tedavileri de uygulanmaktadır. Bu tedavide çene kemiğinden destek alarak üst çene genişletilmesi yapılmaktadır.
Alt Çene Darlığı Tedavisi
Alt çene darlığı alt kesici dişlerin düzgün sıralanamamasıyla, alt kesici diş çapraşıklığıyla veya sürmesi gereken dişlerin sürememesiyle kendini gösterir. Alt çenedeki darlık küçük yaşlarda hareketli vidalı takıp çıkarılabilen apareylerle tedavi edilebilmektedir. Bu tedavi zamanlamasındaki önemli unsur alt çenedeki daimi köpek dişlerinin sürmemiş olmasıdır. Bu sebeple 6 yaşından sonra ortodontik muayene erken teşhis ve tedavi için önemlidir. Erişkin dönemde alt çene darlığı tedavisi cerrahi bir tedavi olan distraksiyon osteogenezi ile mümkündür.
