Diş Çekimi Gerektiren Ortodontik Tedaviler
Ortodontik tedavilerde şiddetli diş çapraşıklığı varlığında diş çekimli tedavilere başvurulabilmektedir. Diş çekimli ortodontik tedavilerde amaç mevcut çapraşıklığı çözmek ve çenede sığamayan diğer dişlere yer açmaktır. Bu gibi şiddetli yer darlığı durumlarında genellikle küçük azı dişlerinin çekimi tercih edilir. Bazı vakalarda da alt çenede kesici diş çekimi de tercih edilebilmektedir. Ortodontik diş çekimi planlanan vakalarda, diş çekimi tercihi bazı vakalarda kanal tedavili, büyük dolgulu dişlerden yana da kullanılabilmektedir. Bu dişler bazen küçük azı dişleri olabildiği gibi azı dişleri de olabilmektedir. Diş çekimi yapılan ortodontik tedavilerde diş çekimi, çapraşık olan bölgeye(genellikle ön dişler) yakın noktadan yapılmaktadır; bunun sonucunda ön dişlerin sıralanarak gülüşün ön vitrinini doldurması gülüşün daha estetik olmasına katkı sağlar. Diş çekimli ortodontik tedavi sonrası çekim boşlukları çapraşık dişlerin boşlukları doldurmasıyla tamamen kapatılır. Doğru teşhis ve tedavi planlamasıyla yapılan diş çekimli ortodontik tedaviler sonrası öndeki dişler ön yüzeylerini rahatça göstererek sıralandıkları için hastanın gülüşü başlangıca göre (diş çekimi yapılmasına rağmen) ağızda daha fazla diş varmış görüntüsü verir. Ortodontik tedavi süresi vakanın durumuna göre 1,5 yıl ile 2,5 yıl arasında değişmektedir. Tedavi süresinde hastanın tedaviye uyumu ve vakanın durumu belirleyici faktörlerdendir.
Alt Çene Geriliği Tedavisi
Alt çene geriliği genellikle sadece alt çenenin geriliği ile olabildiği gibi hem üst çene ileriliği hem de alt çene geriliği şeklinde kendini gösterebilmektedir. Kimi durumlarda ise sadece üst çene ileriliği görünüş olarak hastanın alt çenesi gerideymiş gibi de kendini gösterebilir. Alt ve üst çeneyi ilgilendiren problemlerin varlığında ortodontistler olarak sefalometrik röntgenler alırız. Bu röntgenler ile kafa kaidesine göre çenelerin konumlarını, dişlerin çene kemiği içindeki durumlarını ve hastamızın büyüme gelişim dönemini (kemik yaşını) değerlendiririz. Böylece çenelerin ileriliği veya geriliğinin hangi çeneden kaynaklandığını ve hastamızın büyüme gelişim dönemine göre uygulayacağımız tedavi şeklini belirleriz. Bu tedaviler büyüme gelişim döneminde (yani hastamızın henüz yaşça küçük olduğu dönemlerde) alt çeneyi önde konumlandıran hareketli veya sabit apareyler olabileceği gibi ileri yaşlarda ortognatik cerrahi veya üst çeneden diş çekimi yaptığımız kamuflaj tedavileri olabilmektedir. Büyüme Dönemindeki Alt Çene Geriliği Tedavisi Büyüme gelişim dönemi, sefalometrik röntgenlere ve el bilek filmlerine bakılarak ve buradaki gelişimsel işaretler değerlendirilerek tayin edilebilmektedir. Büyüme gelişim dönemindeki hastalarımıza gelişim dönemindeki hangi evrede olduğuna göre sabit veya hareketli fonksiyonel apareyler uygulanmaktadır. Hareketli fonksiyonel apareyler sadece yeme-içme ve diş fırçalama sırasında çıkarılan apareyledir. Alt çeneyi ve dişleri öne doğru hareketini sağlayan sabit olarak diş tellerine takılan sabit fonksiyonel apareyler de bulunmaktadır. Bu apareylerin kullanım tercihi hastamızın büyüme gelişim dönemi ve mevcut çene probleminin şiddetine ve duruma göre değişmektedir. Hareketli Fonksiyonel Apareyler Hareketli fonksiyonel apareyler iki parçadan oluşabileceği gibi tek parçadan da oluşabilmektedir. Kliniğimizde sıklıkla iki parçadan oluşan twin-block apareyini uygulamaktayız. Twin-block apareyi alt ve üst çene parçalarındaki rampalar sayesinde alt çeneyi öne doğru kaydırarak kapatmaya yönlendirmektedir. Hastamızın bu apareyi tüm gün uyurken dahi takması istenmektedir. Sadece yemek yerken ve diş fırçalarken çıkartılması gereken bu aparey büyüme gelişim döneminde olan hastalarımızda alt çenenin büyümesini öne doğru yönlendirmektedir. Twin-block apareyi ortalama 10 ay civarında takılabileceği gibi süresi ortodontistin büyüme gelişim takibine göre değişebilmektedir. Aparey kullanımı sonrası, tedavi öncesinde geride olan alt çene artık önde konumlanmış olur ve hastamızın tel tedavisine başlanılır. Hastamızın aparey kullanımı ne kadar iyi ise tel tedavisi ile birlikte başlanılan ortodontik tedavisi de hem o kadar başarılı hem de kısa sürede sonuçlanabilmektedir. Twin-block apareyinin temizliği akan suyun altında sıvı sabunla yapılabileceği gibi eczanelerde satılan suda çözünen temizleme tabletleriyle de yapılabilmektedir. Sabit Fonksiyonel Apareyler Sabit fonksiyonel apareyler adından da anlaşılacağı üzere diş tellerinin üzerine sabitlenir ve üzerindeki yaylar vasıtasıyla alt çeneye ve dişlere kuvvet uygular. Sabit fonksiyonel aparey üzerindeki bu yaylar sayesinde çene her kapatıldığında alt dişlere ve alt çeneye öne doğru bir kuvvet uygular. Aylık kontrollerde bu yayın aktivasyonunu kontrol ederiz gerekliyse aktive ederiz. Sabit olarak uygulanan bu apareyler çenenin sağa ve sola doğru hareketlerini kısıtlamaz ancak hastamızdan esneme veya ağzı çok açan hareketleri kısıtlamasını isteriz çünkü bu hareketler apareyin çıkmasına neden olabilmektedir. Hareketli apareylerden farklı olarak bu tedavide alt çene geriliği tedavisi tel tedavisiyle beraber yürütülür. Erişkin Dönemdeki Alt Çene Geriliği Tedavisi Erişkin dönemde alt çenenin ve çene ekleminin öne doğru büyümesi azalmıştır. Erişkin yaşta alt çenenin öne doğru büyümesinin yönlendirilmesi mümkün değildir. Vakanın şiddetine göre 2 seçeneğimiz mevcuttur. Birincisi yüz profilinden memnun olmayan ve değişimin yüzüne yansımasını isteyen ve değerlendirmeler sonucunda şiddetli bir vaka olduğu analiz edilip tek seçeneği ortodontik tedavi ile birlikte yürütülen ortognatik cerrahi ameliyatı olması gerekenler. İkinci seçeneğimiz; daha az şiddette olup üstten 2 küçük azı diş çekerek üst çenenin fırlaklığını düzeltebildiğimiz kamuflaj tedavisi. Ortognatik Cerrahi Ortognatik cerrahi, alt ve üst çeneyi öncesinde planlanmış bir tedavi planına göre, çene cerrahisi uzmanı ve ortodonti uzmanının beraber yürüttüğü bir tedaviyle genel anestezi altında ideal konuma getirir. Ortognatik cerrahi tedavisi planlanan hastamızın öncelikle ortodontik tedavisine başlanır. Ortodontik tedavi ile amaç ortognatik cerrahi öncesi çene üzerindeki dişlerin düzgün bir şekilde sıralanması ve ara seanslarda kontrol ölçüleriyle alt ve üst çenedeki dişlerin birbirine göre konumları değerlendirilerek dişlerdeki düzenlemenin bu doğrultuda sağlanmasıdır. Bu hazırlık süreçleri dişlerin durumuna göre değişkenlik göstermektedir. Ameliyat öncesi röntgenler, fotoğraflar, ölçüler alınır ve ameliyat plakları hazırlanır. Bu plaklar ameliyat sırasında ideal çene konumlarının oluşturulmasına rehberlik eder. Kamuflaj Tedavisi Alt çene geriliği tedavisinde kamuflaj tedavisi alt çenenin üst çeneye göre çok geride olmadığı ve hastamızın alt çenesinin geriliğinden şikayetçi olmadığı daha çok üst dişlerinin görece onu rahatsız ettiği durumlarda uygulanır. Bu tedavide amaç adından da anlaşılacağı üzere mevcut durumu kamufle etmektir. Üst çeneden çoğunlukla köpek dişlerinin arkasındaki dişler çekilir ve üst ön dişler bu çekim boşluklarına doğru diş telleriyle geriye doğru alınır. Bu tedavi seçeneğindeki ortodontik tedavi süresi 2-2,5 yıl sürebilmektedir. Tedavi süresi mevcut durumun şiddetine ve hastamızın tedaviye uyumuna göre değişebilmektedir. Bu tedavide sağ ve solda damağa vida uygulanarak bu vidalardan destek alınabilmektedir. Üst çenede önde konumlanmış dişler bu vidalara asılan yaylar veya elastikler yardımıyla çekim boşluklarına doğru çekilir. Bu vidalar lokal anestezi ile (diş çekimi sırasında uygulanan anestezi) birkaç dakikada uygulanır. Tedavi sonrasında ise anesteziye gerek kalmadan kolaylıkla çıkarılır.
Şeffaf Plaklar
Şeffaf Plaklar adından da anlaşılacağı üzere transparandır ve ışığı geçirir. Şeffaf plaklar, diş yüzeyine yerleştirilen ataşman dediğimiz bölgelere kuvvet uygulayarak dişleri hareket ettirir. Diş yüzeyinde neredeyse görünmezdir. Şeffaf Plaklarla planlanan ortodontik tedavide dişler taranarak veya ölçü ile kayıtları alınarak bilgisayar ortamına aktarılır. Tedavi planlaması bilgisayar ortamında özel programlarla ortodontist tarafından yapılır. Ortodontik tedavi planı belirlendikten sonra seri şeffaf plaklar üretilir. Ataşman dediğimiz şeffaf plağın kuvvet uygulayacağı kompozit bölgeler bilgisayar ortamında belirlenmiştir ve bunun için özel bir anahtar plak da gönderilir. Bu anahtar plak ile ortodonti hastasının dişleri üzerine (beyaz kompozit benzeri) ataşmanlar uygulanır. Bu süreçten sonra hastanın birinci şeffaf plağı takılır ve diğer şeffaf plaklarından bir kısmı hastamıza teslim edilir. Şeffaf Plakları vakaya göre uygun gördüğümüz aralıklarla hastamızdan takmasını isteriz. Şeffaf Plakların değiştirilme süresini hastamızın plak takma uyumu iyi ise genellikle 10 gün olarak belirleriz. Şeffaf Plaklar ilk takıldıktan yaklaşık bir süre sonra dişlerde ağrı yapabilir bu durum normaldir ve geçicidir üç günün sonunda ağrılar azalır ve bir haftanın sonunda tamamen geçer. Şeffaf Plaklarla ortodonti tedavisinde dişten şeffaf plağa, şeffaf plaktan şeffaf plağa gibi değişen varyasyonda hastalarımıza elastikler kullandırılabilir. Şeffaf plaklarla ortodonti tedavisinde elastikler dişlerin düzelmesine yardımcı elemanlardır. Şeffaf Plaklarla birlikte bazı durumlarda çene kemiğinden destek almak için uygulanan mini vidalar mevcut diş bozukluğunu düzeltmek için kullanılabilir. Bu durumlar şöyle özetlenebilir açık kapanış tedavisi, dişlerin geriye doğru alındığı distalizasyon yapılan durumlar. Şeffaf Plaklar ilk kullanıldığında ağızda yemek varlığını taklit eder ve tükürük akış hızını artırır bu durum geçicidir. Şeffaf Plaklar alışma sürecinde bazı harflerin telaffuzunu değiştirebilir ancak kısa süre sonra dil bu duruma alışır ve telaffuz normale döner. Şeffaf plakların temizliği temizleme kristalleri, sıvı sabun ve fırçalama ile yapılabilir. Şeffaf Plaklar neredeyse görünmez oldukları için diş tellerinin ortodonti tedavisi sırasında görünmesini istemeyen hastalara uygulanır. Şeffaf Plaklar yurt dışındaki laboratuvarlarda üretilerek gönderildiği ve kişiye özel üretildiği için maliyeti diş teline göre daha yüksektir. Uygulanacak tedavinin durumuna göre ve diş düzensizliğinin miktarına göre tedavi fiyatları değişebilmektedir. Şeffaf Plak
Hareketli Apareyler
Hareketli Apareyler hasta tarafından takıp çıkarılabilen (sadece yemek yerken ve diş fırçalarken çıkarılan) ve bu şekilde dişlere ve çeneye kuvvet uygulayan apareylerdir. Bu apareyler çocuk hastalarda kısa süreli ortodontik tedavide çaprazda kalan tek bir dişin atlatılmasında, üst ve alt çenenin karışık dişlenme döneminde genişletilmesinde, erken süt dişi çekimi sonrası yer tutucu amaçlı kullanılmaktadır. Hareketli Apareyler iyi hasta uyumu gerektirir. Hareketli apareyler takılmadığı durumlarda tedavinin ilerlememe ve apareyin hastanın ağzına oturmama sorunu oluşabilir. Üst ön dişlerin çapraz kapanışta kaldığı durum, üst çenenin öne ve aşağı yönlü büyüme ve gelişmesine engel olur. Bu gibi durumlarda yaklaşık olarak 4-6 ay sürenin sonunda vidalı hareketli apareylerle çaprazda kalan bu diş öne doğru atlatılır. Üst çene bu tuzak durumundan kurtarılıp serbestleştirilir. Tedavi sonunda serbestleşen üst çene normal büyüme gelişimine devam edebilir. Hareketli Apareyler karışık dişlenme döneminde üst ve alt çenenin dar olduğu durumlarda genişletme apareyi olarak kullanılabilir. Üst çenede darlığın varlığı, alt çeneyi bir yöne doğru kayarak kapatmaya zorlayabilir, bu durum küçük yaşlarda düzeltilmez ise alt çene de halk arasında çene kayıklığı diye tabir edilen çene asimetrileri oluşabilir ve ileriki yaşlarda tedavisi sadece ortognatik cerrahi ile mümkün olabilir. Bu sebeple çocuklarda bu gibi durumların erken teşhisi ve tedavisi için 7-8 yaşında bir ortodonti uzmanına muayene olmak oldukça önemlidir.Hareketli Apareylerle düzeltilen bir diğer durum alt çene darlığı tedavisidir. Özellikle küçük yaşlarda alt çenedeki darlık tedavi edilmez ise bu durum ileriki yaşlarda alt çenedeki dişlerin gömülü kalması ve şiddetli çapraşıklıkla sonuçlanabilir. Alt çene genişletmesi erken karışık dişlenme döneminde alt süt köpek dişleri sürmeden yapılmalıdır. Yapılan genişletmeyle dişler sürecek yer bulur ve rahatça sıralanabilir. Erken yaşta tedavi edilen alt çene darlığı vakalarında ileriki yaşlarda ortodontik tedavi amaçlı gerekli olabilecek diş çekiminin ve gömülü diş oluşumunun önüne geçilebilir.
Lingual Braketler
Lingual Braketler dişlerin arka yüzeyine yapıştırılan ve bu şekilde ortodonti tedavisinin sürdürüldüğü tedavi şeklidir. Laboratuvar ortamında kişiye özel olarak hazırlanan Lingual Braket sistemi dişlerin arka yüzeyi üzerine bir silikon anahtar yardımıyla uygulanır. Lingual Braketler dişlerin arka yüzeyine yerleştirildiği için takıldığı ilk zamanlar dilin alanını kısıtlar ve dilde braketten kaynaklı batma acıtma ve yaralar oluşabilir ancak bunlar geçicidir bir haftadan bir aya kadar değişen sürelerde dil bu duruma uyum sağlar. Bu süreçte ortodontist tarafından verilen bal mumu, arada bir bariyer oluşturması amacıyla batan ve acıtan bölgelere yerleştirilir ve iyileşmeye yardımcı olur. Lingual Braketler bu alışma sürecinde bazı harflerin telaffuzunu da etkileyebilir ancak bu durumda geçicidir. Lingual Braketler ortodonti tedavisi sürerken diş tellerinin gözükmesini istemeyen hastalara uygulanabilir genellikle erişkin hastalar tarafından tercih edilir. Maliyeti kişiye özel olarak laboratuvarda üretilmesi sebebiyle ön yüzeye takılan diş teline göre daha yüksektir.
Kapaklı Braketler
Diş teli ile Braket arasındaki sürtünmenin düşük olduğu telin braket üzerinde bir kapak yardımıyla durduğu Braket sistemidir.Kapaklı Braket sisteminde sürtünme düşük olduğu için tel düşük dirençle daha kolay kayar. Bu durum bazı ortodonti vakalarında avantaja dönüşür ve tedavi süresini kısaltabilir. Kapaklı Braket sisteminde tel Brakete ek bir tel ile tutturulmadığı için ekstra bir Braket hacmi oluşmaz ve Braket etrafında daha az plak birikir. Kapaklı Braket sistemlerinin maliyeti normal Metal Braketlere göre daha yüksektir.
Seramik Braketler
Seramik Braketler şeffaf yapısı sayesinde diş üzerinde daha az fark edilir bir yapıdadır. Seramik Braketlerin hacmi Metal Braketlere göre biraz daha büyük olabilmektedir bu durum diş eti bakımının daha iyi bir şekilde yapılması gerekliliğini artırır bu nedenle yardımcı fırçalama ve temizlik yöntemlerinin çok iyi uygulanmasını gerektirir.
Metal Braketler
Metal Braketlerin üzerine takılan nikel-titanyum tellerin şekil hafızası özelliğinden yararlanılarak dişlere hareket verilir.