Ortodontik Tedavide Ağrı
Ortodontik diş hareketi, mekanik kuvvetler tarafından başlatılan ve dişi çevreleyen Periodontal ligament ve kemiğin yeniden oluşumu ile devam eden olayları içerir. Hareket esnasında inflamatuar reaksiyonlar görülür. Mekanik kuvvetlerin etkisi ile oluşan gerilim sonucu ortaya çıkan ağrı, çeşitli ve çok sayıda kimyasal mediatör ile lokal ağrı reseptörleri arası ilişkiye bağlı olarak ortaya çıkan bir durumdur. Tedavi esnasında duyulan ağrı da mediatörlerin sebep olduğu hiperaljezik cevaba bağlı olarak oluşabilir.
Ortodontik kuvvet uygulamasına bağlı olarak oluşan ağrı, hızlı başlayan ve gecikmiş ağrı olarak tanımlamıştır. Buna göre hızlı başlayan ağrı cevabı, kuvvetin uygulanmasının akabinde ortaya çıkan durum iken periodontal dokulardaki sıkışmaya bağlı olarak oluşur. Gecikmiş ağrı ise, uygulamadan birkaç saat sonra ortaya çıkan ve yaklaşık 5.günde sona eren, periodontal ligamentte hiperaljeziye bağlı olarak görülebilir.
Yapılan bir çalışmada hastalarda ilk 2 gün içerisinde ağrı hissedilmiş, diğer bir çalışma da ısırma ve çiğneme fonksiyonları sırasında en yoğun ağrının 24. saatin sonunda hissedilmekte olduğu belirtilmiştir.
1-Ortodontik Tedavide Ağrıyı Etkileyen Faktörler
Yaş, cinsiyet, bireysel farklılıklar,kültürel ve ırksal farklılıklar,psikolojik faktörler ve geçmiş deneyimler,uygulanan kuvvetin miktarı, ne tür tedavi uygulandığı ağrının ortaya çıkmasını ya da şiddetini etkileyen faktörlerdir.
Yaş: Yapılan bir çalışmada ağrı duyarlılığının ergenlik ve yetişkinlik dönemlerinde sabit kaldığını,50 li yaşlarda duyarlılığın azaldığını ve ağrı eşinin arttığını belirtmişlerdir. Bu durumun yaşla beraber sinir sistemindeki dejeneratif değişikliklere ve sinir liflerinin sayısındaki azalmaya bağlamışlardır. Yaş arttıkça ağrılı uyaranın hissedilmesi zorlaşır ancak ağrı hissi oluştuktan sonra bu hisse dayanıklılık azalır.
Yapılan diğer çalışmada 13-16 yaş grubunun tedavi sırasında diğer yaş gruplarına göre daha fazla ağrı duyduğu belirtilmiştir. Bu çalışmayı destekleyen bir başka yayında da 14-17 yaş aralığındaki hastaların ağrıyı daha yüksek algıladığı gözlemlenmiştir. Psikolojik ve fiziksel değişimin bu dönemde hastalar için tedaviye uyumu zorlaştırdığı ve kaygıyı arttırdığı belirtilmiştir.
Konuyla ilgili görüş belirten başka çalışmalar da yetişkin hastaların diğer hastalara nazaran daha fazla rahatsızlık duyduğunu bildirmiştir.
Sonuç olarak; ortodontik tedavi gören hastalarda yaşa bağlı algı değişikliklerini, uygulanan tedavi protokollerinin çeşitliliğine bağlı olarak değerlendirme yapmak zorlaşmaktadır.
Cinsiyet: Çalışmalar kadınların erkeklere göre akut ve kronik ağrıyı hissetmelerinin daha yüksek olduğunu ve aynı ağrıya sahip olsalar bile kadınların ağrı kesici kullanımının daha yüksek olduğunu belirtmişlerdir. Çoğu çalışma ergenlik öncesi erkek ve kız çocuklarının ağrıyı hissetmesinin aynı olduğunu ancak geç çocukluk ve ergenlik döneminde kızların daha çok ağrı hissettiğini bildirmişlerdir. Bu durumu erkeklerin ağrıya toleransının daha iyi olmasına bağlayan görüşler vardır.
Ağrı eşiği/toleransında bireysel farklılıklar ve genetik: Ağrı eşiği kişinin rahatsızlık hissetmeye başladığı uyaran seviyesi, ağrı toleransı ise kişinin ağrılı uyarana karşı gösterdiği direnç olarak yorumlanır. Ağrı eşiği daha çok fizyolojik, ağrı toleransı ise psikolojik faktörlerle bağlantılıdır. Bu açıklamaya göre ağrı eşiğinin daha çok genetik, yaş, cinsiyet gibi değiştirilemeyen fizyolojik durumlarla; ağrı toleransı ise duygusal, sosyokültürel durum gibi etkenlere bağlı değişiklik gösterebilir.
Yapılan bir çalışmada ağrı hassasiyetinin %10 oranında kalıtımda geçtiği belirtilmiştir. Soğuk ağrısında %60, sıcak ağrısında %26 olmak üzere kalıtımın etkisinden bahsedilmiştir.
Psikolojik faktörler ve geçmiş deneyimler: Kaygı, anksiyete, beklentiler, inançlar ve geçmişteki travmatik tecrübe hastalarda ağrının daha yoğun ve sık hissedilmesine yol açmaktadır.
2-Ortodontik Tedavinin Hangi Aşamasında Ağrı Oluşabilir?
Seperatörlerin yerleştirilmesi sonrasında ağrı oluşumu: Seperatör, azı dişlere uygulanan bantın öncesinde bantın dişe daha iyi şekilde uyumlanması ve hasta konforunun artması için uygulanan bir işlemdir. Ağrı, seperatör yerleşiminin akabinde ilk 4 saat içinde başlayarak 24 saat sonra artarak ilk 2 gün yoğun olabilir.
Ark telinin yerleştirilmesi ve aktivasyonuyla ağrı oluşumu :Ark teli takıldıktan sonra oluşan ağrı 4. Saatte başlayıp 24 saaatin sonunda en yoğun haline ulaştığı, ağrının yoğunluğunun ilk 2-3 gün daha fazla hissedildiği ve 5-6. günlerde belirgin olarak azaldığı bildirilmiştir. Dişlerin çapraşıklığı ve ağrı arasında bir ilişki belirtilmemiştir. Braket ve tellerin bulundukları bölge ile ilgili olarak, dişlerin önünde ise; dudak ve yanaklarda, dişlerin içerisinde tel varsa dilde daha fazla ağrı görülmüştür.
Elastik kullanımı sırasında ağrı oluşumu: Elastik kullanımı sonucu hastalarda ağrının 2. Saat sonunda başlayıp 6. Saat ve ilk gece en yoğun seviyeye ulaştığı, 2.gün sonunda ise ağrının azaldığı bildirilmiştir. Hastaların elastiklerini düzenli kullanmamaları, sürekli çıkarmaları bu ağrı döngüsünün başa sarmasına neden olmakta ve ağrılı gün sayısını arttırmaktadır. Bu sebeple hastaların hekimlerin söylediği şekilde elastik kullanımına uymaları çok önemlidir.
Braketlerin çıkarılması esnasında ağrı oluşumu : Tedavinin son aşamasında bant ve braket çıkarılırken de ağrı hissedilebilir. Hissedilen ağrıyı, ağrı eşiği, dişin mobilitesi, cinsiyet ve diş tipi etkileyebilir. Genel olarak ağrısız bir işlemdir.
Ortopedik kuvvetlerin etkisi ile ağrı oluşumu: Hareketli aparey kullanan hastalarda en az rahatsızlık hissi oluşmuştur. Başlık (headgear) kullanan hastalarda sürekli takıp çıkarılmaya bağlı olarak ağrı azalma göstermemektedir. Bu yüzden hekimin söylemleri doğrultusunda kullanım çok önemlidir. Çeneyi genişleten sabit vidalı apareylerde vidanın çevrildiği ilk 6 tur en yoğun ağrının hissedildiği zaman olmuştur. Sonraki çevirmelerde giderek azalmıştır.
Sabit tedavi sırasında oluşan en fazla ağrı bant uygulama esnasında sonra seperasyon aşamasında olduğu belirtilmiştir. Bu aşamaları sırası ile başlangıç arkların takılması ve kontrol seanslarında arkların değişimi izlemektedir.
3-Ortodontik Tedavi Sırasında Ağrımı Nasıl Kontrol Edebilirim?
• Parasetamol türevi (Parol, minoset, vermidon gibi) ağrı kesiciler kullanımı tercih edilebilir. Burada önemli olan nokta parasetamol türevi ağrı kesiciler dışındaki ağrı kesicilerin diş hareketini yavaşlattığı yönünde çalışmalar bulunmaktadır. Bu konuda hekiminize danışmadan ilaç kullanmayınız.
• Sert sakız ve ya çiğneme plakları ağrınızı azaltmaya yardımcı olurlar. İstenen etkinin olması için ağrı oluşmasından önce sakız kullanımının daha yararlı olabileceği yönünde görüşler vardır.
• Braket ve tellerin etkisiyle ağızda, yanakta, dudakta oluşabilecek yaralardan oluşan ağrı için hekiminiz size önerdiği özel mumlardan kullanabilir ve klorheksidin ile gargara yapabilirsiniz.
Ortodontik Tedavide Yaş Sınırı Var Mıdır ?
Ortodontik tedavide üst yaş sınırı yoktur. Dişleri tutan kemik seviyesinin iyi olması ve dişleri saran çevre yapıların sağlıklı olması durumunda her yaşta bireye ortodontik tedavi uygulanabilir.
Ortodontik Tedavide 20 Yaş Dişlerinin Önemi
Sürme yaşı geldiği halde diğer dişlerin boyuna ulaşamayan, kemik ve yumuşak doku içerisinde tamamen veya kısmen kalmış olan dişler gömülü diş olarak adlandılır. En sık gömülü kalan dişler alt yirmi yaş dişleridir. Bunun nedeni dişler arasında son diş olarak sürmeleri nedeniyle, sürmesi için diş dizisinde yeterince boşluk olmama ihtimalinin fazla olmasıdır.
Ortodontik Tedavide Aparey Kullanımı Kimler İçin Gereklidir Ve Süreleri Nedir ?
Hamilelik döneminde ortodontik tedavi yapılması mümkündür. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı durumlar vardır. Hamilelik döneminde ortodontik açıdan en önemli husus iyi bir ağız hijyenin sağlanabilmesidir.
Ortodontik Tedavi Sırasında Ağız Bakımı
Ortodontik tedavi ile birlikte diş teli uygulandığında diş yüzeylerinin bir kısmı braketler ve diş telleri ile kaplanmaktadır, diş teli ve braketler dişler üzerinde yemek artıklarının birikmesi ve diş plağı oluşumu için retantif ve elverişli alanlar oluşturmaktadır bu nedenle ortodontik tedavi sırasında dişlerin temizliğine daha fazla özen gösterilmelidir.
Hamilelikte Ortodonti
Hamilelik döneminde ortodontik tedavi yapılması mümkündür. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı durumlar vardır. Hamilelik döneminde ortodontik açıdan en önemli husus iyi bir ağız hijyenin sağlanabilmesidir.
Ortodontide Mini Vida Kullanımı
Ortodontik tedavide en önemli konulardan biri dişleri hareket ettirmek için alınacak destek yeridir. Bu destek dişten dişe olabildiği gibi kimi durumlarda bu destek için mini vidalar kullanılabilir.
Ortodonti Nedir ?
Ortodonti nedir ? Ortodonti kelimesinin anlamı yunanca ‘ortho’ düzgün ve ‘odons’ diş kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Ortodonti bilimi dişlerin çene üzerinde düzgün ve fonksiyon görecek şekilde sıralanmasının yanı sıra çene ortopedisi ve çenelerin yüze göre estetik ve fonksiyonel olarak tedavi edilmesi ile ilgilenir.